به‌طور خلاصه: نوار عصب و عضلهٔ دو اندام دو بررسی در یک نوبت است: نوار عصب، که سرعت و قدرت هدایت عصب را با تحریک الکتریکی کوتاه می‌سنجد، و نوار عضله، که فعالیت عضله را با سوزنی بسیار نازک ثبت می‌کند. بیشتر برای علائم موضعی درخواست می‌شود، مثل بی‌حسی شبانهٔ دست‌ها (تونل کارپال)، درد تیرکشنده از گردن به دست یا سیاتیک. متخصص مغز و اعصاب آن را انجام و همان‌جا تفسیر می‌کند؛ کمی ناخوشایند اما کوتاه و قابل‌تحمل است و برای کل نوبت نیم تا یک ساعت وقت بگذارید. برای اطلاع از هزینه با پذیرش کلینیک تماس بگیرید.
نوار عصب و عضله (EMG) دو اندام چیست و چه چیزی را اندازه می‌گیرد؟
وقتی پزشک برای شما «نوار عصب و عضله» می‌نویسد، در واقع دو بررسی را در یک نوبت درخواست کرده است. بخش اول، نوار عصب یا مطالعهٔ هدایت عصبی است: با یک محرک کوچک روی پوست به عصب سیگنال داده می‌شود و دستگاه اندازه می‌گیرد که این سیگنال با چه سرعت و قدرتی منتقل می‌شود. بخش دوم، نوار عضله یا الکترومیوگرافی است: با یک سوزن بسیار نازک، فعالیت الکتریکی داخل خود عضله در حالت استراحت و انقباض ثبت می‌شود.
کنار هم گذاشتن این دو بخش به متخصص مغز و اعصاب می‌گوید که مشکل از خود عصب است، از محل اتصال عصب به عضله، یا از خود عضله؛ و اینکه آسیب در کدام نقطه از مسیر عصب است، چقدر شدید است و تازه است یا قدیمی. این چیزی است که تصویربرداری به‌تنهایی نمی‌دهد: ام‌آرآی نشان می‌دهد دیسک روی عصب فشار آورده، اما نوار عصب و عضله نشان می‌دهد که این فشار واقعاً به عصب آسیب زده است یا نه.
«دو اندام» یعنی بررسی روی دو عضو انجام می‌شود: هر دو دست، هر دو پا، یا یک دست و یک پای همان سمت. انتخاب اندام‌ها با پزشک است.
نوار عصب و عضلهٔ دو اندام برای چه کسانی درخواست می‌شود؟
پزشک وقتی این آزمایش را می‌نویسد که علائم محدود به یک ناحیه یا یک سمت بدن باشد و پرسش تشخیصی روی یک عصب یا ریشهٔ عصبی مشخص متمرکز باشد. شایع‌ترین موارد:
- بی‌حسی و گزگز دست‌ها، به‌ویژه شب‌ها: کلاسیک‌ترین دلیل ارجاع. وقتی انگشتان شب‌ها خواب می‌روند و فرد بیدار می‌شود و دستش را تکان می‌دهد تا بهتر شود، شک اصلی به سندرم تونل کارپال یعنی فشردگی عصب مدیان در مچ دست است. نوار عصب و عضله، آزمایش اصلی تأیید این تشخیص و تعیین شدت آن است.
- درد تیرکشنده از گردن به بازو یا از کمر به پشت ساق پا (سیاتیک)، به‌خصوص همراه با بی‌حسی یا ضعف.
- شک به فشردگی عصب در نقاط دیگر: گیر افتادن عصب اولنار در آرنج (بی‌حسی انگشت کوچک و حلقه) یا فشردگی عصب در ناحیهٔ زانو و مچ پا.
- ضعف عضلانی در یک دست یا یک پا: افتادن مکرر اشیا از دست، سست شدن مچ، یا گیر کردن نوک پا به زمین هنگام راه رفتن.
- لاغر شدن عضلهٔ یک اندام نسبت به اندام مقابل، یا پرش و گرفتگی دردناکی که در یک ناحیه تکرار می‌شود.
- بررسی آسیب عصب پس از ضربه، شکستگی، جراحی یا تزریق و تعیین اینکه عصب در حال ترمیم است یا نه.
اگر هنوز پزشکی شما را ویزیت نکرده است، این آزمایش را خودسرانه رزرو نکنید؛ نوار عصب و عضله بدون یک پرسش بالینی مشخص، نتیجهٔ قابل‌استفاده‌ای نمی‌دهد. ابتدا ویزیت مغز و اعصاب را رزرو کنید تا مشخص شود این بررسی برای شما لازم است یا نه و کدام اندام‌ها باید بررسی شوند.
یک استثنای فوری: اگر درد کمر و پا با اختلال تازه در کنترل ادرار یا مدفوع، یا بی‌حسی تازهٔ ناحیهٔ تناسلی و نشیمنگاه همراه شد، منتظر نوبت نوار عصب نمانید و همان روز به اورژانس بروید. راهنمای NICE این وضعیت را نیازمند ارجاع فوری می‌داند.
دو اندام یا چهار اندام؟
دو اندام برای علائم موضعی و معمولاً یک‌طرفه نوشته می‌شود، مثل تونل کارپال یا سیاتیکِ یک پا؛ اگر علائم هم در دست‌ها و هم در پاهاست یا پزشک به نوروپاتی منتشر مثل نوروپاتی دیابتی شک دارد، بررسی درست نوار عصب چهار اندام است. تعداد اندام‌ها معمولاً در برگهٔ درخواست پزشک نوشته شده و اگر مطمئن نیستید، پیش از رزرو با کلینیک تماس بگیرید.
در روز آزمایش دقیقاً چه اتفاقی می‌افتد؟
بیشترین نگرانی مراجعان همین است که «آن‌جا با من چه می‌کنند». مسیر کار این‌طور است:
- پذیرش: درخواست پزشک، سابقهٔ بیماری، داروها و علائم شما بررسی می‌شود. گزارش ام‌آرآی یا نوار عصب قبلی را همین‌جا تحویل بدهید.
- آماده شدن: لباس ناحیهٔ موردبررسی را کنار می‌زنید و روی تخت دراز می‌کشید. پوست با الکل تمیز می‌شود و اگر دست یا پایتان سرد باشد ابتدا گرم می‌شود، چون سرما نتیجه را تغییر می‌دهد.
- بخش اول — نوار عصب: چند الکترود سطحی روی پوست چسبانده می‌شود و با یک محرک دستی، تحریک الکتریکی بسیار کوتاهی به مسیر عصب داده می‌شود. هر تحریک کمتر از یک لحظه طول می‌کشد و باعث پریدن عضله یا حس گزگز کوتاهی می‌شود. این کار در چند نقطه از مسیر عصب تکرار می‌شود.
- بخش دوم — نوار عضله (سوزنی): پزشک سوزنی بسیار نازک را وارد عضله می‌کند و فعالیت الکتریکی آن را در دو حالت بررسی می‌کند: وقتی عضله شل است، و وقتی آرام منقبضش می‌کنید. سپس سوزن را درمی‌آورد و به عضلهٔ بعدی می‌رود.
- پایان: محل ورود سوزن با پنبه فشرده می‌شود. بخیه، پانسمان خاص یا استراحت لازم نیست و بلافاصله می‌توانید به کارهای روزمره برگردید.
در تمام مدت بیدار هستید و بی‌هوشی یا آرام‌بخش در کار نیست. اگر ناراحتی‌تان زیاد شد بگویید؛ پزشک می‌تواند مکث کند.
نوار عصب و عضله درد دارد؟ صادقانه
رک بگوییم، چون وعدهٔ بی‌دردی دادن فقط باعث می‌شود سر جلسه غافلگیر شوید: این آزمایش کمی ناراحت‌کننده است، اما کوتاه و قابل‌تحمل.
در بخش نوار عصب، تحریک الکتریکی حس یک ضربهٔ کوچک برق‌گرفتگی یا کش خوردن به پوست را دارد و باعث پریدن غیرارادی عضله می‌شود. ناخوشایند است، اما هر تحریک کمتر از یک ثانیه طول می‌کشد و بین تحریک‌ها فاصله وجود دارد.
در بخش سوزنی، سوزن بسیار نازک‌تر از سوزن تزریق و آزمایش خون است و چیزی به بدن تزریق نمی‌کند. لحظهٔ ورود آن مثل نیشگون حس می‌شود و هنگام جابه‌جایی سوزن در عضله ممکن است فشار یا درد مبهم و کوتاهی حس کنید. حساس‌ترین نقاط معمولاً عضلات کف دست و کف پا هستند.
مهم‌ترین کاری که از دست خودتان برمی‌آید این است که عضله را شل نگه دارید؛ هرچه سفت‌تر بگیرید، هم ناراحتی بیشتر می‌شود و هم ثبت خراب‌تر. اکثر مراجعان بعد از آزمایش می‌گویند از چیزی که تصور می‌کردند راحت‌تر بود.
نوار عصب و عضله چقدر طول می‌کشد؟
این آزمایش برخلاف تصور خیلی‌ها یک کار چنددقیقه‌ای نیست. مدت آن به تعداد عصب‌ها و عضلاتی بستگی دارد که پزشک باید بررسی کند و برای دو اندام معمولاً باید نزدیک به نیم تا یک ساعت وقت در نظر بگیرید. بلافاصله بعد از نوبت، قرار فشرده‌ای نگذارید. زمان دقیق‌تر را هنگام نوبت‌گیری از کلینیک بپرسید.
قبل از نوار عصب و عضله چه کارهایی لازم است؟
آماده‌سازی ساده است، اما دو مورد از آن‌ها اهمیت ایمنی دارند:
- هیچ کرم، لوسیون، روغن یا پماد روی پوست نزنید. این مهم‌ترین نکتهٔ آماده‌سازی است؛ چربی روی پوست مانع تماس درست الکترود می‌شود. روز آزمایش فقط بشویید و خشک کنید.
- حتماً دربارهٔ داروهای رقیق‌کنندهٔ خون اطلاع بدهید. اگر وارفارین، هپارین، کلوپیدوگرل، آسپرین یا هر ضدانعقاد دیگری مصرف می‌کنید، یا اختلال انعقادی و هموفیلی دارید، پیش از شروع به پزشک و کارشناس بگویید. داروها را خودسرانه قطع نکنید؛ فقط اطلاع بدهید.
- اگر باتری قلب (پیس‌میکر) یا دستگاه شوک‌دهندهٔ کاشته‌شده (ICD) دارید، حتماً اعلام کنید. همین‌طور اگر دستگاه تحریک عصبی یا پمپ داروی کاشته‌شده دارید. این موضوع مانع انجام آزمایش نیست، اما روش کار باید با احتیاط تنظیم شود.
- لباس گشاد بپوشید تا بالا زدن آستین و پاچهٔ شلوار آسان باشد، و زیورآلات فلزی ناحیهٔ موردبررسی را دربیاورید.
- اندامتان را گرم نگه دارید. دست و پای سرد سرعت هدایت عصبی را کم می‌کند و نتیجه را گمراه‌کننده. اگر با سرما رسیدید، چند دقیقه صبر کنید.
- غذا و داروهای معمولتان را طبق روال ادامه بدهید، مگر اینکه پزشک چیز دیگری گفته باشد.
- مدارک را همراه بیاورید: درخواست پزشک، لیست داروها، گزارش ام‌آرآی و نتیجهٔ نوار عصب و عضلهٔ قبلی؛ مقایسه با بررسی قبلی برای پزشک ارزشمند است.
جواب را چه کسی می‌خواند و کی آماده می‌شود؟
نوار عصب و عضله، برخلاف بسیاری از آزمایش‌ها، توسط خودِ متخصص مغز و اعصاب انجام و در همان لحظه تفسیر می‌شود. پزشک در حین کار تصمیم می‌گیرد کدام عصب یا عضلهٔ بعدی بررسی شود؛ یعنی مسیر آزمایش بر اساس یافته‌های همان جلسه تغییر می‌کند. انجمن آمریکایی پزشکی عصبی‌عضلانی و الکترودیاگنوستیک هم توصیه می‌کند این آزمایش را پزشک آموزش‌دیده طراحی و تفسیر کند و نوار عصب و بخش سوزنی، جز در موارد خاص، با هم انجام شوند؛ چون نوار عصب به‌تنهایی فقط بخشی از تصویر را نشان می‌دهد.
گزارش نهایی شامل اعداد هدایت عصبی، یافته‌های بخش سوزنی و یک جمع‌بندی بالینی است و زمان آماده شدن آن هنگام مراجعه اعلام می‌شود. گزارش را در ویزیت پزشک بررسی کنید، نه با جست‌وجوی اینترنتی اصطلاح‌های داخل آن؛ عبارت‌هایی که ترسناک به نظر می‌رسند، در کنار علائم شما اغلب معنای خفیف‌تری دارند.
هزینهٔ نوار عصب و عضلهٔ دو اندام در کلینیک کاژه
برای اطلاع از هزینهٔ نوار عصب و عضلهٔ دو اندام در کاژه، پیش از مراجعه با پذیرش کلینیک تماس بگیرید. اگر پزشک بررسی چهار اندام نوشته، صفحهٔ نوار عصب و عضلهٔ چهار اندام را ببینید.
بیمه
پوشش بیمه‌ای نوار عصب و عضله به نوع بیمهٔ شما (پایه یا تکمیلی)، قرارداد بیمه‌گر و نحوهٔ درخواست پزشک بستگی دارد و برای هر بیمار متفاوت است. برای اطلاع از وضعیت پوشش بیمه، پیش از مراجعه با کلینیک تماس بگیرید تا بر اساس بیمهٔ خودتان راهنمایی دقیق بگیرید. در هر حال، درخواست کتبی پزشک را همراه داشته باشید و رسید پرداخت و گزارش آزمایش را برای پیگیری‌های بعدی نگه دارید.
آیا نوار عصب و عضله عارضه‌ای دارد؟
این آزمایش ایمن است و عارضهٔ جدی آن بسیار نادر. پرتویی در کار نیست، مادهٔ حاجب تزریق نمی‌شود و سوزن یک‌بارمصرف و استریل است. شایع‌ترین چیز، حساسیت مختصر محل سوزن تا یکی دو روز — شبیه کوفتگی بعد از ورزش — یا کبودی کوچکی است که خودبه‌خود برطرف می‌شود.
موارد نیازمند احتیاط همان‌هایی هستند که در بخش آماده‌سازی گفته شد: مصرف داروهای ضدانعقاد، اختلالات انعقادی، و داشتن پیس‌میکر یا دستگاه کاشته‌شده. اگر ناحیهٔ موردبررسی زخم باز، عفونت فعال یا ورم شدید دارد هم پیش از شروع اعلام کنید. اگر بعد از آزمایش تب، قرمزی گسترده یا درد فزاینده در محل سوزن‌ها دیدید، با کلینیک تماس بگیرید؛ این موارد بسیار نادرند اما باید بررسی شوند.
نوار عصب و عضله در کلینیک کاژه، سعادت‌آباد
انجام و تفسیر نوار عصب و عضله در کاژه بر عهدهٔ متخصصان مغز و اعصاب کلینیک است: دکتر شیما غفوری، دکتر الناز کیادربندسری و دکتر مولود رایانی. برای کودکان، ارزیابی و پیگیری با دکتر نرجس رجاءبهشتی، فوق‌تخصص مغز و اعصاب اطفال انجام می‌شود.
مزیت انجام این بررسی در یک کلینیک مغز و اعصاب این است که آزمایش، تفسیر و ویزیت در یک مجموعه انجام می‌شود و لازم نیست گزارش را از یک مرکز بگیرید و برای فهمیدن معنایش جای دیگری بروید. اگر پزشک نوار مغزی هم لازم بداند، همین‌جا انجام می‌شود.
نوبت‌گیری و آدرس
اگر پزشکتان نوار عصب و عضلهٔ دو اندام نوشته است، می‌توانید نوبت بگیرید. اگر هنوز ویزیت نشده‌اید یا مطمئن نیستید کدام بررسی لازم است، ابتدا ویزیت مغز و اعصاب را رزرو کنید.
آدرس: تهران، سعادت‌آباد، بلوار کوهستان، روبروی اپال، پلاک ۲۸، طبقه ۵
ساعات کاری: شنبه تا پنج‌شنبه، ۸ تا ۲۲
منابع
- American Association of Neuromuscular & Electrodiagnostic Medicine (۲۰۱۵). Proper Performance and Interpretation of Electrodiagnostic Studies. Muscle Nerve. DOI
- Werner RA, Andary M (۲۰۱۱). Electrodiagnostic evaluation of carpal tunnel syndrome. Muscle Nerve. DOI
- Al-Shekhlee A, Shapiro BE, Preston DC (۲۰۰۳). Iatrogenic complications and risks of nerve conduction studies and needle electromyography. Muscle Nerve. DOI
- National Institute for Health and Care Excellence (۲۰۱۹، به‌روزرسانی ۲۰۲۳). Suspected neurological conditions: recognition and referral (NG127). NICE guideline. لینک
مقاله‌های مرتبط
سوالات متداول
نوار عصب و عضله درد دارد؟
کمی ناراحت‌کننده است، اما کوتاه و قابل‌تحمل. در بخش نوار عصب، تحریک الکتریکی حس یک ضربهٔ کوچک برق‌گرفتگی دارد که کمتر از یک ثانیه طول می‌کشد. در بخش سوزنی، ورود سوزن نازک مثل نیشگون حس می‌شود. شل نگه داشتن عضله، ناراحتی را به‌طور محسوسی کم می‌کند. اکثر مراجعان می‌گویند از چیزی که تصور می‌کردند راحت‌تر بود.
هزینهٔ نوار عصب و عضلهٔ دو اندام در کلینیک کاژه چقدر است؟
برای اطلاع از هزینه، پیش از مراجعه با پذیرش کلینیک تماس بگیرید.
بیمه هزینهٔ نوار عصب و عضله را پوشش می‌دهد؟
این موضوع به نوع بیمهٔ شما، قرارداد بیمه‌گر و نحوهٔ درخواست پزشک بستگی دارد و برای هر بیمار متفاوت است. برای اطلاع از وضعیت پوشش بیمه، پیش از مراجعه با کلینیک تماس بگیرید و درخواست کتبی پزشک را هم همراه داشته باشید.
از کجا بفهمم پزشک دو اندام نوشته یا چهار اندام؟
معمولاً در برگهٔ درخواست پزشک به‌روشنی نوشته شده است. به‌طور کلی، دو اندام برای علائم موضعی و یک‌طرفه درخواست می‌شود (مثل بی‌حسی دست‌ها یا درد تیرکشنده به یک پا) و چهار اندام وقتی که علائم هم در دست‌ها و هم در پاها وجود دارد. اگر مطمئن نیستید، پیش از رزرو با کلینیک تماس بگیرید.
نوار عصب و عضله چقدر طول می‌کشد؟
یک کار چنددقیقه‌ای نیست. مدت آن به تعداد عصب‌ها و عضلاتی بستگی دارد که باید بررسی شوند و برای دو اندام معمولاً باید نزدیک به نیم تا یک ساعت وقت در نظر بگیرید. زمان دقیق‌تر را هنگام نوبت‌گیری بپرسید.
قبل از آزمایش باید چه کار کنم؟
روز آزمایش هیچ کرم، لوسیون یا روغنی روی پوست نزنید؛ فقط بشویید و خشک کنید. لباس گشاد بپوشید، اندامتان را گرم نگه دارید، زیورآلات فلزی را دربیاورید و درخواست پزشک و لیست داروهایتان را همراه بیاورید. غذا و داروهای معمولتان را طبق روال ادامه بدهید.
داروی رقیق‌کنندهٔ خون مصرف می‌کنم. مشکلی پیش می‌آید؟
دارو را خودسرانه قطع نکنید، اما حتماً پیش از شروع آزمایش اطلاع بدهید. مصرف وارفارین، آسپرین، کلوپیدوگرل یا سایر ضدانعقادها و همچنین اختلالات انعقادی، مانع انجام آزمایش نیست ولی باعث می‌شود بخش سوزنی با احتیاط بیشتری انجام شود.
باتری قلب (پیس‌میکر) دارم. می‌توانم این آزمایش را انجام بدهم؟
حتماً پیش از شروع به پزشک و کارشناس اطلاع بدهید. داشتن پیس‌میکر، ICD، دستگاه تحریک عصبی یا پمپ داروی کاشته‌شده معمولاً مانع انجام آزمایش نیست، اما روش کار باید با احتیاط تنظیم شود.
بعد از آزمایش باید استراحت کنم؟
نه. نیازی به بخیه، پانسمان خاص یا استراحت نیست و بلافاصله می‌توانید به کارهای روزمره برگردید و رانندگی کنید. ممکن است محل سوزن‌ها تا یکی دو روز مثل کوفتگی بعد از ورزش حساس باشد یا کبودی کوچکی ایجاد شود که خودبه‌خود برطرف می‌شود.
جواب را چه کسی تفسیر می‌کند؟
متخصص مغز و اعصاب، که خودش آزمایش را انجام می‌دهد و در همان لحظه تفسیر می‌کند؛ چون تصمیم دربارهٔ اینکه کدام عصب یا عضلهٔ بعدی بررسی شود، بر اساس یافته‌های همان جلسه گرفته می‌شود. گزارش نهایی را در ویزیت پزشک بررسی کنید، نه با جست‌وجوی اینترنتی اصطلاح‌های داخل آن.
درد سیاتیک دارم. چه زمانی نباید منتظر نوبت بمانم؟
اگر درد کمر و پا با اختلال تازه در کنترل ادرار یا مدفوع، یا بی‌حسی تازهٔ ناحیهٔ تناسلی و نشیمنگاه همراه شد، همان روز به اورژانس بروید. این نشانه‌ها بررسی فوری لازم دارند و نوار عصب و عضله جای آن را نمی‌گیرد.
